نوبويوشى فورو كاوا ( مترجم : هاشم رجب زاده و كينيجى ئه اورا )
72
سفرنامه فورو كاوا ( فارسى )
زنان فتحعلى شاه فتحعلى شاه روز 23 اكتبر 1834 [ 1250 ه . ] در 68 سالگى در اصفهان درگذشت . او با تجويز شرع اسلام چهار زن دائم و بيش از 800 زن متعه در حبالهء نكاح داشت و از آنها داراى 130 پسر و 150 دختر شد ، و گويا هنگام مرگش شمار نوادگان او به حدود 5000 مىرسيد . برنشستن محمد شاه و واقعه هرات پس از درگذشت فتحعلى شاه پسرش محمد شاه در روز 28 دسامبر آن سال به تخت نشست . او در سال 1837 به سوى افغانستان لشكر كشيد ، و روز 23 ماه نوامبر به هرات رسيد و اين شهر را در محاصره گرفت . پيشتر كه پدر او عباس ميرزا براى امن ساختن خراسان آمده بود ، افغانها به عهده گرفتند كه هر سال ده هزار تومان غرامت بپردازند و قلعه غوريان را خراب كنند ؛ اما از انجام دادن اين تعهد سر باز زدند و با فرصت شمردن مرگ فتحعلى شاه به خراسان تاختند و به شرارت و غارت پرداختند و 12 هزار تن از مردم اين ايالت را اسير گرفتند و به نام بنده فروختند ، و بىراهىهاى ديگر كردند . سواى اين رفتار افغانها ، ايرانيان مىخواستند كه هرات و قندهار و غزنين و جاهاى ديگر را به سرزمين اصلى باز پيوندند ، چنانكه در دو دورهء صفويان بود . اين همه موجب لشكركشى به هرات شد . سياستبازى انگليس انگليسيان كه فرمانروايى ايرانيان بر افغانستان را [ كه همسايه هندوستان بود ] صلاح كار خود نمىديدند از طريق وزيرمختار خود و به راههاى ديگر كوشيدند تا ايران را از اين مقصود باز دارند ، و چون محمد شاه در تسخير هرات پاى فشرد ، نمايندهء تازهاى به نام مكنيل McNeil به ايران فرستادند و دو طرف را به اصرار تشويق به مصالحه كردند [ و سرانجام كشتىهاى خود را به خليج فارس فرستادند . ] پس محمد شاه ناگزير در روز 9 ماه سپتامبر سال 1837 م . از محاصره هرات دست برداشت . قلعه غوريان و بخشى از افغانستان هنوز در تصرف لشكريان ايران بود . گفتوگو ميان دولت ايران و وزيرمختار بريتانيا سه ماه كشيد و به جايى نرسيد ، پس وزيرمختار زدوخوردى ميان نوكران خود [ و سربازان ] را بهانه كرد و به عنوان اعتراض در روز 3 ژانويه سال 1839 م . روانه بازگشتن به كشورش شد . شاه نيز ابو الحسن خان ايلچى را به انگليس فرستاد ، اما پادشاه انگليستان او را به سردى پذيرا شد . . . . دو سال كه گذشت ، سرانجام دولت ايران خواستهء انگليسىها را پذيرفت ، و اين دولت هم در ماه اكتبر 1841 م . جان مكنيل John McNeil را به عنوان وزيرمختار به ايران فرستاد .